Berberys – zastosowanie, działanie, właściwości
Berberys to popularna roślina lecznicza. Wzmacnia układ odpornościowy, nerwowy, pokarmowy i krwionośny, pomaga uregulować poziom cukru i cholesterolu. Sprawdź, jak go stosować.
![Berberys – zastosowanie, działanie, właściwości](/_i/-280975407.webp?path=https%3A%2F%2Fbackend.drmax.pl%2Fmedia%2Famasty%2Fblog%2Fberberys_wlasciwosci_1.jpg&format=webp)
Spis treści
Berberys to popularna roślina często uprawiana w domowych ogrodach. Z dużym prawdopodobieństwem większość z nas widziała ją podczas spacerów po parku lub lesie. Nie jest to jednak wyłącznie roślina ozdobna, ale również lecznicza. Jak działa berberys, jakie ma właściwości i na co może pomóc? Odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.
Ciekawostki o berberysie i jego pochodzeniu
Berberys to krzew zaliczany do roślin berberysowatych. Występuje w Europie, Afryce i Azji. Można spotkać go w lasach iglastych i liściastych, parkach oraz na terenach podmokłych. Często uprawiany jest również w przydomowych ogrodach jako roślina ozdobna i element żywopłotu. Aktualnie jego największym producentem jest Iran.
Podstawowe informacje o berberysie | |
Znany także jako: | Berberis vulgaris, berberys pospolity, berberys zwyczajny, kwaśnica pospolita, kwaśniec, kalina włoska, ciernie białe. |
Zastosowanie i działanie: | Działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, immunomodulujące, przeciwdrobnoustrojowe, reguluje poziom glukozy i cholesterolu. |
Berberys a alergia: | Rzadko powoduje alergie. |
Ciąża i karmienie piersią: | Niedozwolony w ciąży i laktacji. |
Berberys osiąga wysokość nawet 2-3 m. Kwitnie w maju i czerwcu. Jego kwiaty są żółte i pachnące, natomiast zimnotrwałe owoce przypominają czarne jagody. Ze względu na wysoką zawartość flawonoidów o intensywnej barwie wyciągi i soki z berberysu były kiedyś stosowane do produkcji środków barwiących i atramentu.
![Berberys działanie Berberys działanie](/_i/-1382318465.webp?path=https%3A%2F%2Fbackend.drmax.pl%2Fmedia%2Fwysiwyg%2Fuploads%2Fimages%2Fberberys_dzialanie.jpg&format=webp)
Berberys – właściwości lecznicze
Berberys wyróżnia się wysoką zawartością wielu substancji o różnorodnym i pozytywnym wpływie na organizm. Nie bez powodu bywa polecany jako element profilaktyki i leczenia wielu problemów zdrowotnych. Jak działa berberys i kiedy warto go stosować? Poznaj właściwości lecznicze tej rośliny:
- Wspiera odporność i chroni przed infekcjami. Berberys charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy C, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego. Wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.
- Bierze udział w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej. Odpowiada za to głównie kwas cytrynowy oraz inne kwasy organiczne obecne w tej roślinie.
- Pozytywnie wpływa na wzrok. Zawiera witaminę A oraz luteinę, które są bardzo ważnymi składnikami dla zdrowia oczu i mogą zapobiegać tzw. kurzej ślepocie, czyli zaburzeniom widzenia po zmierzchu.
- Ma pozytywny wpływ na skórę i wspiera leczenie problemów dermatologicznych.
Substancjami aktywnymi charakterystycznymi dla berberysu są związki alkaloidowe, w szczególności berberyna. To ona odpowiada za wiele właściwości leczniczych berberysu i jest przedmiotem wielu badań naukowych, które w ostatnich latach potwierdziły jej pozytywny wpływ na organizm. Jak działa berberyna?
- Przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie,
- Przeciwbólowo,
- Przeciwbakteryjnie (nazywana jest fitoncydem, czyli naturalnym antybiotykiem),
- Hipotensyjnie (łagodnie obniża ciśnienie krwi),
- Reguluje pracę serca, ma właściwości antyarytmiczne,
- Wspomaga trawienie poprzez stymulację wydzielania żółci,
- Ochrania komórki wątroby,
- Obniża poziom cukru we krwi,
- Reguluje poziom cholesterolu całkowitego oraz LDL (tzw. „zły cholesterol”) we krwi,
- Neuroprotekcyjnie i przeciwlękowo,
- Przeciwnowotworowo.
Witaminy: | Witamina C, witamina A. |
Kwasy organiczne: | Kwas askorbowy, jabłkowy, cytrynowy, winowy, bursztynowy. |
Pozostałe związki: | Flawonoidy, beta karoten, luteina, antocyjany, alkaloidowe pochodne izochinoliny (berberyna), berbamina, protopina, narkotyna, palmatyna, kryptiopina. |
Kiedy warto stosować berberys? Wysoka zawartość różnorodnych substancji biologicznie aktywnych sprawia, że berberys i jego przetwory mogą być pomocne w następujących problemach zdrowotnych:
- Zaburzenia odporności, infekcje bakteryjne (np. zakażenia paciorkowcami lub Helicobacter pylori),
- Insulinooporność, cukrzyca typu 2,
- Niedobory witaminy C,
- Podwyższony poziom cholesterolu we krwi,
- Nadciśnienie tętnicze,
- Zaburzenia trawienia, niektóre choroby przewodu pokarmowego,
- Biegunki,
- Bakteryjne zapalenia jelit,
- Zakażenia wirusowe (m.in. HIV),
- Zespół policystycznych jajników,
- Zespół metaboliczny,
- Trądzik pospolity.
Jak stosować berberys, aby skorzystać z jego właściwości?
- Berberys i jego pochodne są częstym składnikiem suplementów na odchudzanie np. Avet Premium Berberys Fit. W jego składzie występuje ekstrakt z korzenia berberysu oraz liści karczocha.
- Berberys znajdziesz też w produktach wspomagających układ pokarmowy oraz preparatach przeznaczonych dla osób borykających się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-insulinowej i lipidowej.
- Sprawdź przykładowe suplementy diety z berberysem:
![Berberys przeciwwskazania Berberys przeciwwskazania](/_i/-874991089.webp?path=https%3A%2F%2Fbackend.drmax.pl%2Fmedia%2Fwysiwyg%2Fuploads%2Fimages%2Fberberys_przeciwwskazania.jpg&format=webp)
Berberys w kosmetyce
Berberys i jego wyciągi znajdują zastosowanie również w kosmetykach. Produkty do pielęgnacji skóry na bazie berberysu mogą sprawdzić się w przypadku:
- Cery z pierwszymi oznakami starzenia,
- Skóry problematycznej z tendencją do wyprysków,
- Cery naczynkowej.
Ekstrakty i wyciągi z berberysu w kosmetykach działają antyoksydacyjnie, dzięki czemu spowalniają procesy starzenia się skóry i jej uszkodzenia wywołane np. nadmierną ekspozycją na słońce. Dodatkowo witamina C wzmacnia naczynia krwionośne i stymuluje produkcję kolagenu.
Berberys – zastosowanie w kuchni
Z owoców berberysu możesz przygotować wiele domowych przetworów m.in. soki, syropy, konfitury oraz dżemy. Warto włączyć je do swojej diety, by skorzystać z prozdrowotnych właściwości berberysu bez konieczności sięgania po dodatkowe suplementy diety.
- Często jest on wykorzystywany także do produkcji win i nalewek. Suszone owoce i liście możesz wykorzystać do przygotowywania naparów i herbat.
- Jeśli chcesz uwzględnić berberys jako składnik swoich dań, możesz przygotować zereshk – to tradycyjnie kuchni perskiej, popularne w szczególności w Iranie, gdzie berberys jest wyjątkowo ceniony i wykorzystywany na szeroką skalę. Zereshk to po prostu ryż z berberysem i dużą ilością przypraw, zwłaszcza szafranu, cynamonu, kardamonu i kolendry.
Alergia na berberys
Alergia na berberys występuje stosunkowo rzadko. Jeśli jednak po jego spożyciu zauważysz u siebie jakiekolwiek objawy niepożądane, skonsultuj się z lekarzem, aby wykluczyć uczulenie. Alergia na berberys może objawiać się podobnie jak inne alergie pokarmowe, powodując zaczerwienienie i łzawienie oczu, katar, kaszel, świąd oraz podrażnienia skóry.
Berberys w ciąży
Czy można stosować berberys w ciąży? Niestety nie, jest to roślina przeciwwskazana do stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią. Wynika to z faktu, że może powodować skurcze macicy, działać poronnie i teratogennie na płód. Unikaj więc zarówno suplementów zawierających ekstrakty i wyciągi z berberysu, jak i jego przetworów, soków i naparów. Dotychczas nie ustalono, jakie dawki wywołują działania niepożądane, dlatego dla bezpieczeństwa, zaleca się całkowitą eliminację berberysu na cały okres ciąży i karmienia piersią.
![Berberys zastosowanie Berberys zastosowanie](/_i/-1315184349.webp?path=https%3A%2F%2Fbackend.drmax.pl%2Fmedia%2Fwysiwyg%2Fuploads%2Fimages%2Fberberys_zastosowanie.jpg&format=webp)
Berberys – przeciwwskazania
Berberys uważany jest za roślinę relatywnie bezpieczną.
- Należy unikać go głównie w ciąży i okresie laktacji.
- Nie powinien być podawany dzieciom i młodzieży poniżej 18 roku życia.
- Dodatkowo, jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki, przed zastosowaniem berberysu skonsultuj się z lekarzem.
- Może wchodzić w interakcje m.in. z lekami stosowanymi w leczeniu cukrzycy, chorób serca, nadciśnienia oraz preparatami przeciwbólowymi.
Berberys – skutki uboczne
Berberys jest stosunkowo bezpiecznym surowcem, jednak długotrwałe stosowanie zwłaszcza w dużych dawkach może powodować skutki uboczne.
- Nadmierna suplementacja stwarza ryzyko akumulacji berberyny w wątrobie, co potencjalnie może mieć na nią negatywny wpływ.
- Dodatkowo wysokie dawki berberysu mogą doprowadzić do żółtaczki, kamicy żółciowej i owrzodzeń żołądka.
- Mimo że jest to substancja w pełni naturalna, powinna być stosowana z rozwagą i najlepiej po konsultacji ze specjalistą.
Podsumowanie
Berberys to roślina o bardzo wielu właściwościach leczniczych. Ma zastosowanie m.in. w stanach zapalnych, zaburzeniach gospodarki cukrowej, zakażeniach bakteryjnych, wykazuje też właściwości przeciwnowotworowe i neuroprotekcyjne. Mimo że jest to surowiec dość bezpieczny, warto mieć na uwadze, że jego nieumiejętne stosowanie może powodować skutki uboczne oraz interakcje z lekami. Dlatego przed zastosowaniem wskazana jest konsultacja ze specjalistą.
Źródła:
- Och A., Orzechowska K., Berberys Thunberga (Berberis thunbergii DC.) jako mało znany w farmacji przedstawiciel rodzaju Berberis L. – skład chemiczny, aktywność biologiczna i perspektywy zastosowania, Farmakologia Polska, 2023
- Wojciechowska I., Berberys pospolity – roślina ozdobna i lecznica, http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2017/487.pdf [dostęp: 03.05.2024 r.]
- Mróz M., Pastusiak K., Bogdański P., Potencjalne możliwości wykorzystania berberyny w przeciwdziałaniu insulinooporności i w cukrzycy typu 2, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2021
- Koperska A., Bogdański P., Szulińska M., Rola berberyny w terapii otyłości i zaburzeń metabolicznych, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2021
- Och A., Och M., Nowak R., Berberine, a Herbal Metabolite in the Metabolic Syndrome: The Risk Factors, Course, and Consequences of the Disease, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8874997/ [dostęp: 03.05.2024 r.]